تبليغاتX
راه رفتن روی یخ - زبان در اسارت ايدئولوژي
فرهنگی. اجتماعی. سیاسی

متأسفانه در سال‌هاي اخير بر ميزان علاقمنداني كه از غيرقابل فهم شدن متون و مطالب منتشر شده به زبان كردي گله و شكايت دارند افزوده شده‌است. بسياري از افراد يادشده مي‌گويند كه علارغم يادگيري خودخواسته و خودانگيخته‌ي زبان مادري و علاقه به پي‌گيري علايق‌شان از طريق آن، امكان ارتباط با مطالب منتشر شده به اين زبان هر روز كم‌تر شده و فهم محتواي اين مطالب برايشان سخت‌تر مي‌شود، به‌طوري كه متأسفانه كم‌كم علاقه و انگيزه‌ي خود را براي خواندن و نوشتن به زبان مادري از دست مي‌دهند. اين يادداشت علارغم لحاظ كردن مواردي چون غياب آموزش رسمي زبان كردي در ايران و هم‌چنين تفاوت سطح دانش و آگاهي مخاطبان، اين مسئله را از زاويه‌اي متفاوت مورد بررسي قرار داده و به آسيب‌هاي ديگري در اين ارتباط اشاره مي‌كند.

در سه دهه‌ي گذشته يگانه گفتمان حاكم بر حوزه‌هاي فرهنگ و سياست در ميان كردها، گفتمان ناسيوناليسم بوده‌است و اين گفتمان كه ماهيتي كاملاً ايدئولوژيك دارد يگانه فاكتور برسازنده و تشكيل‌دهنده‌ي هويت كردي را زبان كردي قلمداد مي‌كند. بر همين اساس كارگزاران اين گفتمان براي آن‌چه حفظ و گسترش زبان كردي و نهايتاً هويت كردي مي‌خوانند، اعمال دخالت گسترده در اين زبان را جايز و حتا ضروري مي‌شمارند؛ دخالتي كه تحت عناويني چون اصالت‌بخشي، خالص‌سازي و استقلال زبان كردي از سلطه‌‌ي زبان‌هاي ديگر صورت مي‌پذيرد و علارغم دل‌سوزي نهفته در بطن خود، آسيب‌هاي وحشتناكي را متوجه زبان‌مان ساخته‌است. شايد بتوان دخالت نامحدود در محدوده‌ي زبان را به دخالت لجام‌گسيخته‌ي برخي دولت‌ها در عرصه‌ي اقتصاد تشبيه كرد كه اگرچه تحت عنوان اقتصاد سالم و گسترش عدالت صورت مي‌پذيرد اما در نهايت سبب ركود، رشد تورم و بيكاري و نابودي خلاقيت و انگيزه براي رقابت مي‌شود. متأسفانه زبان ما نيز تحت تأثير دست‌كاري‌هاي بسياري كه در پوشش نجات و رشد آن انجام مي‌شود به سوي نوعي تورم و انقباض هم‌زمان حركت كرده و سيماي آن هر روز براي مخاطبان ناشناخته‌تر مي‌شود.

پاك‌سازي و خالص‌سازي زبان كردي كه پاك‌سازي نژادي نازي‌ها در آلمان هيتلري را به ذهن متبادر مي‌كند روزانه از طريق معادل‌سازي‌هاي زوركي، سليقه‌اي و غيرعلمي، حذف و بيرون راندن واژه‌هاي مربوط به ديگر زبان‌ها (كه بخش زيادي از آن‌ها در ساختار زبان كردي هضم شده و كاركردهاي مناسبي نيز يافته‌اند) و بغرنج‌نويسي تعمدي بسياري از نويسندگان صورت مي‌گيرد كه البته بايد سيل ترجمه‌هاي متون دست سوم و چهارم از فارسي به كردي را نيز به آن افزود كه خود غالباً ترجمه‌هايي از زبان‌هاي ديگر به فارسي بوده و اصرار جهت برگرداندنشان به كردي آن‌هم زماني‌كه بيشتر كردهاي ايران و عراق به اين زبان آشنايي دارند تنها از آن جهت عجيب به نظر نمي‌رسد كه بيشتر انتشاراتي‌هاي كردستان عراق بدون هيچ كارشناسي و دقتي و با كم‌ترين كيفيت و بيشترين اشتباه آ‌ن‌ها را به چاپ مي‌رسانند، كاري كه آن‌هم تحت تأثير همان گفتمان (ناسيوناليسم) و تحت عنوان بحث‌برانگيز "ثروتمند كردن كتابخانه‌ي كردي" انجام مي‌شود.

به‌طور كلي پاك‌سازي يادشده دو نتيجه‌ي ناخواسته در پي خواهدداشت: اول آن‌كه امكان ارتباط و تعامل زبان كردي با زبان‌هاي نزديك و همسايه مانند عربي، تركي و فارسي و بهره‌وري از آن‌ها را براي غني‌تر شدن از بين مي‌رود زيرا در دايره‌ي ايدئولوژيك گفتمان ناسيوناليسم، امر ترجمه به منظور تعامل با زبان‌هاي ديگر انجام نمي‌شود بلكه به منظور رهايي زبان كردي از سيطره و چنگال زبان‌هاي سلطه‌گر صورت مي‌پذيرد و دوم اين‌كه ارتباط و هم‌ذات‌پنداري مخاطبان كردزبان با زبان مادري، كه در غياب آموزش رسمي از طريق نشريات و كتب چاپ‌شده تحقق مي‌يابد به مرور تضعيف مي‌شود به طوري‌كه مي‌توان گفت عرصه‌ي توليد و مصرف زبان كردي هر روز به بازار فرش فروشان تهران بيشتر شباهت پيدا مي‌كند كه مغازه‌داران تعداد زيادي از فرش‌ها را تنها در ميان خود خريد و فروش كرده و به شكل جالبي بر قيمت آن‌ها نيز مي‌افزايند بدون آن‌كه به دست مصرف‌كننده‌اي رسيده باشد. (به نقل از احمدرضا احمدي كه در مورد شعر فارسي دهه‌ي هفتاد گفته‌بود.)

زبان پديده‌اي تاريخي، زنده و پوياست كه ديناميسم نيرومندي از جذب و دفع و بازآفريني را نيز در درون خويش دارد، به همين سبب از حساسيت زيادي برخوردار بوده و دخالت در آن حتي‌الامكان بايد از طريق مراجع علمي و آموزشي رسمي انجام شود. خوش‌بختانه زبان كردي تحت تأثير تحولات سياسي پانزده سال گذشته در كردستان عراق از وحشت نابودي رسته و اكنون بايد با خارج ساختن تدريجي آن از سيطره‌ي ايدئولوژي ناسيوناليسم و سپردنش به متوليان واقعي خویش، به انقياد و ميخ‌كوب كردن مرزهايش پايان داد. زبان ما اكنون بيش از هر زمان ديگري به آزادي، تعامل و برخورد علمي، غيرسليقه‌اي و غيرايدئولوژيك نياز دارد تا سيمايش براي مخاطبان و دوست‌دارانش بيش از اين غريب نماند.

+ نوشته شده در  چهارشنبه 29 آبان1387ساعت   توسط فرهاد امین پور |